You are here

Mùa Giáng Sinh, nghe bài Thánh Ca Tự Do của một người tù

Ảnh của tuankhanh

https://www.youtube.com/watch?v=VZRHOvjzHcs&t=3s


Có một Phạm Chí Dũng rất khác mà tôi biết, kể từ khi nghe tin anh bị bắt cho đến hôm nay. Nhất là khi biết anh lặng lẽ chọn Thiên Chúa Làm người dẫn đường tinh thần cho anh.

Trong suy nghĩ của mình, tôi luôn nhìn thấy Phạm Chí Dũng là người duy lý. Điều đó, khiến anh trở thành là một người tranh luận đáng gờm – kể cả khi anh còn làm việc kiểm soát báo chí ở Sài Gòn, cho đến khi anh trở thành người phản tỉnh và đốt lên ngọn đuốc về một tổ chức truyền thông tự do, ngay trong lòng của nhà nước độc đảng.

Tôi nhớ thời mình còn làm báo, anh Dũng chạy xe honda vào tòa soạn Tuổi Trẻ, tay mang theo chiếc cặp tài liệu và lạnh lùng chất vấn người chịu trách nhiệm trang báo. Anh hỏi và dồn, có lúc đập bàn và hỏi lớn “Vậy anh không thấy những điều này là dẫn đến tù à?”. Cả đám phóng viên mới vào đều xanh mắt cá, ngồi thì thào với nhau về những điều cấm kỵ không thành văn của chế độ. Lúc đó, anh Dũng quả thực là một nhân viên cần mẫn và đắc lực phục vụ cho nền báo chí một chiều. Nói gì thì nói, anh là một người rất giỏi.

Đó chính là lý do, khi Phạm Chí Dũng đột nhiên thay đổi với những bài viết bình luận không thuận đường với quan điểm nhà nước, và nhất là khi anh tuyên bố ra mắt Hội Nhà báo Độc Lập Việt Nam (IJAVN), nhiều người không khỏi bất ngờ. Trục xoay 180 độ, về con người và thể hiện bằng những lý luận công khai đã làm nhiều người cảm mến, nhưng cũng không ít người nghi ngờ là trò chim mồi của phía Nhà nước.

Phạm Chí Dũng cũng rất bản lĩnh để đi qua những điều đó, và hơn nữa, rất thẳng thắn.

Còn nhớ trong một lần gặp mặt tiệc mừng tân niên 2016, do tòa Tổng Lãnh Sự Anh tại Sài Gòn tổ chức, tôi đến và nhìn thấy Phạm Chí Dũng ở đó. Anh nói với mọi người về Hội Nhà báo Độc Lập và những dự kiến trong sự hào hứng. Rồi đột nhiên anh đưa mắt nhìn tôi, cười và hỏi nhanh “Tuấn Khanh có nghe người ta nói gì về mình hay Hội nhà báo Độc Lập không?”. “Anh muốn em nói thật à?”. “Ừ, thì mình cần thông tin thật mà”. Tôi hơi ngần ngừ một chút, rồi cười “Không ít người nói anh giống như chim mồi trong cuộc chơi dân chủ thông tin này”.

Tôi thấy anh Phạm Chí Dũng thoáng cau mày. Anh nhìn tôi và như gật gật đầu, nhưng không nói gì. Chắc chắn là anh cũng đã nghe qua những điều này, nhưng để nghe trực tiếp như vậy, cũng không dễ chấp nhận ngay. Nhưng nay anh đã khác rồi. Anh không đặt lại câu hỏi nào chất vấn phủ đầu, cũng không đập tay nói gì dữ dội như trước. Anh thật sự bước vào con đường có tiếng nói đa chiều, và lắng nghe mọi tiếng nói đa chiều chứ không còn vướng thói quen mượn thứ quyền lực nào đó để bịt miệng.

Tôi bắt đầu theo dõi anh Phạm Chí Dũng nhiều hơn từ đó. Những bài phân tích thời sự của anh, các cuộc trò chuyện trực tuyến… để có thể tìm hiểu anh rõ hơn, với bản thân mình. Không thể không nhận ra ở Phạm Chí Dũng có 3 điểm đặc biệt đáng nể: trí nhớ kinh khủng về các dữ kiện, lập luận phân tích tại chỗ với mọi vấn đề, hiểu biết sâu sắc về hệ thống mà anh đã phục vụ và rời bỏ.

Điều mà Phạm Chí Dũng làm được, gây khó chịu không ít với những người kiểm soát báo chí Việt Nam, là tổ chức loạt bài nhận dạng, gọi tên và bình luận đúng các vấn đề trọng yếu của nhà nước, từ Luật An Ninh Mạng, Luật cho Xã Hội Dân Sự, Luật cho Công Đoàn Độc Lập… mọi thứ được tập trung và hệ thống chứ không phản biện lan man, góp bài cho đủ mặt của Hội. Mọi luận điệu mỉa mai và tấn công Phạm Chí Dũng sau khi anh bị bắt, từ chụp mũ là nhận tiền thế lực phản động, cho đến ảo tưởng báo chí tự do… đều phản ánh về sự cay cú và thất bại, nhất là với bản án 15 năm.

Thay đổi và phản biện của Phạm Chí Dũng có giá trị gì trong những năm qua. Có lần nghe anh tâm sự là “những đảng viên theo dõi thường xuyên. Thậm chí cánh công an cũng vậy. Những người công an về hưu tiết lộ cho mình biết vậy. Không đâu xa, ngay cả một sĩ quan công an về hưu ở ngay phường mình cư trú cũng cho biết ông theo dõi thường xuyên bài vở trên Việt Nam Thời Báo và đồng tình với những luận điểm khách quan của Hội Nhà báo Độc Lập”.

Với bản tính xốc nổi của mình, tôi lại làm anh chựng lại một lần nữa “Có những người. hay tổ chức vẫn chọn cách phản biện để nhận được sự chú ý, sau đó tìm đến sự thỏa hiệp, khác biệt với những gì mình đã khởi đầu?” – Tôi nhớ lúc đó, cuối cùng anh cũng cười “mày vẫn có cái tính này hả Khanh”, rồi trả lời rành mạch “phản biện hay chỉ trích mang tính ôn hòa, không có nghĩa là Hội Nhà báo Độc Lập đang đi tìm con đường thỏa hiệp với Đảng Cộng Sản. Hội Nhà báo Độc Lập không bao giờ có quan điểm đó”.

Năm 2018, anh gọi điện thoại hỏi tôi tham gia Hội không, giọng cũng rất sốc “nói nhanh, trả lời nhanh nhé. Vào Hội và viết bài với anh?”. Tôi từ chối, nghe giọng anh có vẻ không vui nhưng tôn trọng suy nghĩ của tôi. “Để em đứng một mình đi, tính em điên điên kiểu văn nghệ và vô kỷ luật, lại hay nói thẳng dễ gây bất hòa. Nên để em ủng hộ anh từ bên ngoài”.

Khi tôi trả lời anh những điều như vậy, cũng là lúc cuộc đời của cựu đảng viên Phạm Chí Dũng, xuất thân từ một gia đình truyền thống cộng sản, bắt đầu gặp lao đao liên tục. Nhưng người quen của anh kể là anh liên tục bị chận cửa, ép quay về nhà khi thành phố có biểu tình chống Trung Quốc, khi có hội họp… Anh cũng không khác gì bạn bè tôi hay tôi vào lúc đó. Anh là một phần của những người muốn cất lên tiếng nói khác biệt. Anh đã là một con người thật sự khác. Nói theo kiểu nhà văn Dương Thu Hương là “chọn ngồi bệt xuống cỏ với nhân dân và đối diện với chính quyền”.

Tôi tin vào những đổi thay và chọn lựa của con người. Nên tôi nhìn thấy ở Phạm Chí Dũng một hình ảnh mới mẻ nhưng quen thuộc: vẫn quyết liệt và tự giành phần chủ động nơi suy nghĩ và lý tưởng mình chọn phục vụ. Lịch sử hiện đại Việt Nam đã chứng minh biết bao điều “khác” thú vị như vậy. Chẳng hạn như trường hợp các cán bộ tôn giáo cấp cao Đỗ Trung Hiếu (với Phật Giáo), ông Nguyễn Hoàng Đức (với Công Giáo).

Nếu vài năm trước, nghe tin anh bị bắt, có lẽ tôi sẽ ngạc nhiên – bởi vẫn mơ hồ cũng những suy nghĩ ngu muội rằng sau lưng anh có “thế lực” nào đó chống đỡ. Nhưng tháng 1-2021, nghe cái án 15 năm tù, rồi nghe anh không buồn kháng cáo, tôi thấy mình như hiểu anh nhiều hơn. Đến khi đọc được bài thơ của anh Phạm Chí Dũng về việc anh chọn Thiên Chúa là người dẫn dắt đời mình, mọi thứ hiện ra là điều rất diệu kỳ của cuộc đời, nhưng hợp lý làm sao. Anh chọn Chúa làm lý tưởng của mình, đối lập với con đường vô thần đã qua, thì rõ anh đang khát khao nối dài con đường mình đã thay đổi, đã chọn, với một niềm tin mới.

Tôi điểm lại, thấy mình cũng được dẫn vào một cung đường thật lạ lùng. Tất cả những cái tên như Trần Huỳnh Duy Thức, Tô Hải, Phạm Chí Dũng… đều gửi gắm tôi những tiếng hát không thành lời của họ. Lại nhớ Phạm Đoan Trang, trước khi đi tù, cô ấy bảo “Em không sáng tác được, nhưng anh có bài nào cho em, thì đưa em hát với”. Tôi chưa đưa kịp thì Trang đã không ở bên ngoài để nhận. Tất cả những con người ấy, chẳng phải họ đã hợp thành một bài ca lớn, vẫn cứ âm vang mỗi ngày với khát khao con người thức tỉnh trong niềm hy vọng hay sao?

 


Ghi chú:
*** Đỗ Trung Hiếu: Cán bộ cấp cao thuộc Ban Tôn giáo Chính phủ, có trách nhiệm kiểm soát Phật Giáo sau năm 1975, bất đồng vì tiến trình hủy bỏ Giáo hội Phật Giáo Thống Nhất, nên đã xin ra khỏi hệ thống vào năm 1990.
*** Nguyễn Hoàng Đức: Cán Bộ đặc phái Phòng Tôn giáo, Cục Chống Phản Động của Bộ Công an, người trực tiếp kiểm soát Đức Cha – Hồng Y Nguyễn Văn Thuận trong thời gian bị cầm cố ở miền Bắc (1976-1989), đã được cảm hóa, và xin theo đạo, ra khỏi ngành.